Znaczenie dokładności zapisu w analizie materiałów dźwiękowych
Dokładne odtworzenie przebiegu rozmowy wymaga uwzględnienia wielu elementów, które w zwyczajnym słuchaniu mogą pozostać niezauważone. Znaczenie mają nie tylko same słowa, lecz także kolejność wypowiedzi, sposób reagowania rozmówców i fragmenty, w których kilka osób mówi jednocześnie. Transkrypcje nagrań są wykorzystywane w głównej mierze przy dokumentowaniu zebrań, rozmów telefonicznych, wywiadów, konsultacji oraz materiałów związanych z różnymi postępowaniami.
Sposób przygotowania zapisu zależy przede wszystkim od jego przeznaczenia. Całkiem inaczej opracowuje się rozmowę, z której potrzebne są jedynie najważniejsze ustalenia, a inaczej materiał wymagający zachowania pełnego brzmienia każdej wypowiedzi. W tym drugim przypadku nie należy usuwać powtórzeń, przerabiać szyku zdań ani poprawiać wypowiedzi tak, by brzmiały bardziej formalnie. Nawet jeżeli rozmówca używa niepoprawnych konstrukcji językowych, ich zmiana może wpłynąć na charakter lub znaczenie wypowiedzi. Zapis tekstowy powinien zatem odzwierciedlać rzeczywisty przebieg rozmowy, a nie jej późniejszą, poprawioną wersję.
Jednym z trudniejszych etapów pracy jest postanowienie, które fragmenty nagrania można odtworzyć bez wątpliwości. Problemy ukazują się w szczególności przy słabej jakości dźwięku, nagraniach wykonywanych z ogromnej odległości a także rozmowach prowadzonych w miejscach publicznych. Dźwięki otoczenia mogą zagłuszać pojedyncze słowa, a niewyraźna wymowa utrudnia rozpoznanie końcówek i nazw własnych. W tak zaistniałych okolicznościach samo kilkukrotne odtworzenie pliku nie za każdym razem wystarcza (warto także zobaczyć: transkrypcja cennik). Czasami konieczne jest sprawdzenie szerszego fragmentu, ponieważ dopiero wcześniejsze i późniejsze zdania pozwalają rozpoznać temat wypowiedzi. Nie oznacza to jednak, że brakujące słowa można uzupełniać na podstawie przypuszczeń. Jeśli tekst pozostaje nieczytelna, powinno się odpowiednio oznaczyć taki fragment. Taka sama zasada tyczy się identyfikacji uczestników. Gdy nie ma pewności, kto zabrał głos, całkiem dobrze zastosować neutralne oznaczenie niż przypisać wypowiedź niewłaściwej osobie. Ma to znaczenie zwłaszcza w materiałach, w których poszczególne kwestie mogą być w późniejszym czasie analizowane oddzielnie.
W przypadku dokumentów stosowanych w sprawach prawnych szczególne znaczenie ma zgodność zapisu z oryginalnym materiałem. Transkrypcja do sądu powinna przedstawiać wypowiedzi w adekwatnej kolejności, z zachowaniem rozróżnienia między uczestnikami rozmowy. Ważne jest również uwzględnienie krótkich reakcji, zaprzeczeń, potwierdzeń i pytań, które mogą posiadać znaczenie dla odczytania całego dialogu. Nie powinno się własnymi siłami skracać wypowiedzi wyłącznie dlatego, że niektóre fragmenty wydają się powtarzalne albo mało ważne. W współzależności od celu dokumentu przydatne są znaczniki czasu wskazujące moment rozpoczęcia poszczególnych kwestii. Pozwalają one bardzo szybko wyszukać bardzo dobry fragment w nagraniu i porównać go z zapisem tekstowym. Stenogram może także zawierać oznaczenia przerw, niezrozumiałych słów czy wypowiedzi nakładających się na siebie. Trzeba jednakże pamiętać, że szczegółowy zapis rozmowy nie jest tym samym co jej ocena prawna. Nie rozstrzyga we własnym zakresie o wiarygodności uczestników ani o znaczeniu dowodowym przedstawionych treści. Sposób zastosowania takiego dokumentu uzależniony jest od wymogów konkretnego postępowania.
Przy opracowywaniu materiałów audio bardzo często stosuje się programy w sposób automatyczny zamieniające mowę na tekst. Takie rozwiązania mogą zbudować wstępną wersję dokumentu, natomiast ich wyniki nie za każdym razem odpowiadają rzeczywistej treści nagrania. Usterki pojawiają się przy rozpoznawaniu nazwisk, nazw miejscowości, dat, kwot oraz wyrazów o podobnym brzmieniu. Dodatkowym ograniczeniem jest trudność w prawidłowym rozdzielaniu wypowiedzi kilku osób, w szczególności gdy rozmówcy sobie przerywają. Z tego powodu w sposób automatyczny wygenerowany tekst wymaga kontroli z oryginalnym plikiem. Warto zwrócić uwagę również na sposób zapisu liczb, skrótów i określeń specjalistycznych, ponieważ ich nieprawidłowa interpretacja może prowadzić do zmiany sensu całego zdania. Osobnego podejścia wymagają nagrania wielojęzyczne, w których uczestnicy przechodzą z jednego języka na drugi albo używają obcojęzycznych nazw. Przygotowany dokument powinien zachowywać spójny układ, ale nie może upraszczać treści kosztem jej dokładności. Znaczenie ma także zgodność tekstu z czasem trwania nagrania oraz właściwe oznaczenie wszystkich miejsc, w których odtworzenie wypowiedzi nie było możliwe.
Więcej informacji na stronie: stenogram.